خانه / اخبار / تاریـخـچه تـا سیس بیـمارستان در ایران و جهان
تاریـخـچه تـا سیس بیـمارستان در ایران و جهان
تاریـخـچه تـا سیس بیـمارستان در ایران و جهان

تاریـخـچه تـا سیس بیـمارستان در ایران و جهان

بیمارستانها از مهمترین مراکزی هستند که بار تامین سلامت را بر دوش دارند و در صف اول درمان بیماران قرار دارند .بیمارستانها از قدیم الایام در تامین سلامت مردم نقش یه سزائی داشتند و این خود بهانه ای شد تا به تاریخچه بیمارستان در جهان و ایران بپردازیم.

اولین بیمارستان جهان

شاید بتوان اولین بیمارستان جهان به شکل امروزی را در سریلانکای امروزی در سال‌های حدود ۴۳۰ قبل از میلاد حضرت مسیح شکل گرفته است و بعد از آن در قرن اول قبل از میلاد، رومی‌ها نوعی بیمارستان یا مرکز درمانی برای ارایه خدمات درمانی به گلادیاتورهای زخمی در شهرها ایجاد کردند و نام «Valetudinaria» بر آن نهادند.

قدیمی ترین مراکز درمانی ایران

درباره‌ی وجود قدیمی‌ترین مرکز درمانی ایران مانند برخی بناها و مکان‌های دیگر، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد؛ اما یکی از مباحثی که درباره‌ی قدیمی‌ترین مرکز درمانی، مریض‌خانه یا بیمارستان مطرح شده، هرچند افراد محدودی به آن اشاره کردند، وجود قدیمی‌ترین مرکز درمانی ایران در قم است.

مریت هاکس انگلیسی که در سال ۱۳۱۱ با کشتی به ایران آمد، در کتاب سفرنامه‌ی خود به ایران با نام «ایران: افسانه و واقعیت» این قضیه را که مرحوم آیت‌الله العظمی شیخ عبدالکریم حائری ـ مؤسس حوزه‌ی علمیه قم ـ نخستین مرکز درمانی ایران را در شهر قم بنا کرد، تایید کرده است.

او در کتابش در خصوص اولین مراکز درمانی اینطور نوشته است که: «دو بیمارستان خوب در قم در دست ساخت است که یکی به همت مردی قمی و دیگری به همت مردی از تهران ساخته می‌شود. قبل از احداث این دو بیمارستان، خدمات پزشکی منحصر به بیمارستانی قدیمی و ۳۰ تخت‌خوابی بود که از درآمد شخصی مرجع بزرگ روحانی اداره می شود.

وی در ادامه کتاب در جایی دیگر به نقل از یکی از نوادگان مؤسس حوزه‌ی علمیه گفته است: تأسیس این مرکز درمانی احتمالا به سال‌های ۱۳۰۳ یا ۱۳۰۴ می‌رسد. آیت‌الله العظمی حائری این مرکز درمانی را برای طلبه‌ها ساخته بود که البته مردم عادی نیز به آن مراجعه می‌کردند. این بیمارستان ۳۰ تخت‌خوابی ظاهرا در کوچه‌ی «حرم» واقع شد ‌بود. این کوچه و بیمارستان اکنون تخریب شده و جزو شبستان جدید حرم حضرت معصومه (س) قرار گرفته‌اند.

قدیمی ترین بیمارستان تهران

مدارک و مستندات اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران وجود دارد که بر نظر بیشتر صاحب‌نظران صحه می‌گذارد و این گمان را به یقین تبدیل می‌کند که بیمارستان «سینا» نخستین بیمارستان در ایران است که در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار و امیرکبیر بنا نهاده شده است.

ناصرالدین شاه در یکی از سفرهایش به کشورهای غربی، با مشاهده‌ی بیمارستان‌ها، پس از بازگشت به تهران تصمیم گرفت تا بیمارستانی را در تهران دایر کند. به همین دلیل، ناظم الاطبا، پزشک مخصوص خود را مأمور تأسیس نخستین بیمارستان تهران کرد.ناظم الاطبا در سال ۱۲۹۰ هجری قمری نخستین بیمارستان تهران و ایران را در خیابان مریض‌خانه (میدان حسن‌آباد فعلی) و در محله‌ای به نام «هشت گنبد» تأسیس کرد.

این بیمارستان تا سال‌ها به نام «مریض‌خانه دولتی» نامیده می‌شد. پس از آن‌که این بیمارستان شروع به فعالیت کرد، ناظم الاطبا به ناصرالدین‌شاه پیشنهاد کرد تا در این بیمارستان، پزشکان تربیت‌شده‌ی ایرانی به معالجه‌ی بیماران بپردازند. پس از آن و با موافقت ناصرالدین‌شاه، تدریس رشته‌ی طب در مدرسه‌ی دارالفنون پذیرفته شد و هر سال تعدادی دانشجو به‌منظور فراگیری دانش پزشکی به این مدرسه وارد می‌شدند. این دانشجویان همزمان در مریض‌خانه‌ی دولتی و تحت نظر پزشکان غربی به کارآموزی می‌پرداختند.

«مریض‌خانه دولتی» پس از چندی در سال ۱۳۱۹ به پاس زحمات پدر طب ایران به نام بیمارستان «سینا» نامگذاری شد. این بیمارستان سال‌های متمادی، محلی برای درمان بیماران بود.

پِوهشگران معتقدند:‌ بیمارستان سینا نخستین بیمارستان ایران و تهران است که اکنون در خیابان امام خمینی (ره) قرار دارد. این بنا در دوره‌ی ناصرالدین‌شاه به نام «مریض‌خانه‌ی دولتی» ایجاد و یک فضای بیمارستانی ساخته شد که در دوره‌ی پهلوی اول به‌طور کامل تخریب و از آن زمان تا دوره‌ی پهلوی دوم به جای آن بیمارستان سینا بازسازی شد و توسعه پیدا کرد که پس از مدتی در فهرست آثار ملی نیز به ثبت رسید.

اولین درمانگاه تهران

سیداحمد محیط طباطبایی درباره‌ی نخستین درمانگاه تهران توضیح داد: درمانگاه «نجم‌آبادی» (وزیری) در کوچه‌ی «سخنور» بین ولی‌عصر (عج) و شیخ‌هادی ساخته شد. این مکان که اکنون غیرفعال است، در دوم شهریورماه ۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی ثبت شد.

براساس تابلوی اطلاعاتی که روی دیوار این بنا توسط سازمان زیباسازی شهرداری تهران نصب شده است، بیمارستان «وزیری» با وصیت میرزا عیسی توسط حاج شیخ هادی نجم‌آبادی در فاصله‌ی سال‌های ۱۲۷۵ تا ۱۲۷۹ هجری شمسی ساخته شد. این بیمارستان پس از چند سال فعالیت مستمر در سال ۱۳۵۰ مستهلک و به متولی وقت برگردانده شد. در سال ۱۳۵۵ وزارت بهداری وقت، بیمارستان را با هدف ساخت بیمارستانی جدید تخریب کرد، اما هیچ اقدامی صورت نگرفت تا این‌که در سال ۱۳۶۰ تعدادی از پزشکان و افراد خاندان نجم‌آبادی بخشی از بنا را بازسازی کردند.

البته به گفته‌ی یکی از ساکنان این منطقه، هنوز وضعیت ساختمان بیمارستان «وزیری» بلاتکلیف است.

اولین داروخانه ایران

رییس ایکوم ایران در ادامه‌ی سخنانش اظهار کرد: پس از ساخته شدن نخستین بیمارستان توسط ناصرالدین‌شاه یک داروخانه نیز در خیابان چراغ‌برق (امیرکبیر کنونی) ساخته شد که حالا وسایل مربوط به آن در موزه‌ی تاریخ پزشکی ایران به‌نمایش گذاشته شده است. هرچند در دوره‌ی رضاشاه ۱۲ داروخانه‌ی مدرن در محله‌ی عودلاجان توسط یهودی‌ها ایجاد شد، اما اکنون بسیاری از آن‌ها از بین رفته‌اند.

محیط طباطبایی بیمارستان «نجمیه» را یکی دیگر از بیمارستان‌های تاریخی تهران دانست که توسط مادر دکتر مصدق (ملک تاج خانم نجم السلطنه) در دوره‌ی پهلوی در سال ۱۳۰۶ ساخته شد و در مردادماه ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

همچنین ببینید

مدیرکل تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت خبر داد: رونمایی از دو دستگاه لاپاراسکوپ و تویوپ اشعه ایکس

مدیرکل تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت خبر داد: رونمایی از دو دستگاه لاپاراسکوپ و تویوپ اشعه …